Im Fluss der Zeit | Z biegiem rzeki
Deutsch-polnische Wanderausstellung über »Jüdisches Leben an der Oder« | Dzieje Żydów nad Odrą. Niemiecko-polska wystawa objazdowa

Die Landschaft an der Oder mit ihren wechselnden herrschaftlichen und nationalen Zugehörigkeiten war über Jahrhunderte ein Begegnungsraum. Hier kreuzten sich auch die deutsch-jüdische und die polnisch-jüdische Kultur. In der Neuzeit bedrohte der Nationalismus, gepaart mit dem Antisemitismus, diese kulturelle Vielfalt an Oder, Obra und Warthe. Der Nationalsozialismus zerstörte sie. Nach dem Zweiten Weltkrieg wurden weite Abschnitte der Oder zur deutsch-polnischen Grenze und die deutsche Bevölkerung aus den Regionen östlich des Flusses vertrieben. Polen fanden hier eine neue Heimat und für kurze Zeit schien es, dass in Niederschlesien und Pommern jüdisches Leben heimisch werden könnte. Mehrere Zehntausend polnisch-jüdische Holocaustüberlebende siedelten sich hier an, doch die meisten wanderten bis Ende der 1960er Jahre wieder aus. Die jahrhundertelange Anwesenheit von Juden an der Oder fiel dem Vergessen anheim, ihre Spuren wurden oft zerstört.

Die Ausstellung widmet sich Momenten der jüdischen Geschichte beiderseits der Oder. Sie will zum Nachdenken und zum Gespräch zwischen den ehemaligen und heutigen Bewohnern der Region anregen. Sie ist zugleich eine Einladung zur Neuentdeckung des deutsch-polnisch-jüdischen Kulturerbes dieser Landschaft.

Tereny nadodrzańskie, zmieniające przez wieki swoją przynależność państwową, były od zawsze obszarem pogranicza. Tutaj spotykała się również kultura Żydów niemieckich z kulturą Żydów polskich. Tej różnorodności kulturowej nad Odrą, Obrą i Wartą zagrażać zaczęła w XIX wieku narastająca fala nacjonalizmu i antysemityzmu, a ostatecznie zniszczył ją nazizm. Po II wojnie światowej granica między Polską a Niemcami została wyznaczona na Odrze i Nysie Łużyckiej. Po wypędzeniu i wysiedleniu niemieckiej ludności ziemie te stały się nową ojczyzną dla Polaków. Przez krótki czas wydawało się, że na Dolnym Śląsku i Pomorzu zadomowią się także ocaleli z Holokaustu polscy Żydzi. Początkowo osiedliły się ich tutaj dziesiątki tysięcy, ale większość z nich opuściła te tereny do końca lat sześćdziesiątych XX wieku. Z biegiem czasu tysiącletnia obecność Żydów nad Odrą popadła w zapomnienie, a jej ślady zacierały się lub zostały zniszczone.

Wystawa poświęcona jest wybranym aspektom historii Żydów po obu stronach Odry. Jest ona zaproszeniem do refleksji i dialogu między dawnymi i obecnymi mieszkańcami regionu oraz do odkrywania polsko-niemiecko-żydowskiego dziedzictwa kulturowego tych ziem.

Ausstellungseröffnung
Otwarcie wystawy

Sonntag, 27. September 2026 | Niedziela, 27 września 2026 r. 
16 Uhr | 16:00 godz. 
weitere Informationen | Dalsze informacje

Öffnungszeiten
Godziny otwarcia

Die Ausstellung ist an den ersten drei Wochenenden im Oktober (3./4., 10./11. und 17./18.) jeweils von 11 bis 19 Uhr zugänglich. Der Eintritt ist frei.
Wystawa jest otwarta w pierwsze trzy weekendy października (3–4, 10–11 oraz 17–18) od godz. 11:00 do godz. 19:00. Wstęp jest bezpłatny.

Eine Ausstellung des Deutschen Kulturforums östliches Europa
Wystawa Niemieckiego Forum Kultury Europy Środkowej i Wschodniej

Kuratorinnen/Kuratorki

• Dr. Magdalena Abraham-Diefenbach
• Dr. Magdalena Gebala

realisiert in Zusammenarbeit mit:
zrealizowana we współpracy z:

• Moses Mendelssohn Zentrum für europäisch-jüdische Studien e. V.
• Stiftung Denkmal für die ermordeten Juden Europas
• Zentrum für Historische Forschung Berlin der Polnischen Akademie der Wissenschaften
• Uniwersytet Wrocławski
• Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne »Terra Incognita«
• Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego
• Fundacja Bente Kahan

Gezeigt in Kooperation/Prezentowana przez:

• Synagoge Sommerhausen
• Stiftung Kulturwerk Schlesien

Weitere Informationen zu dieser Wanderausstellung hier

^{Das Kulturforum wird gefördert vom Bundesministerium des Innern aufgrund eines Beschlusses des Deutschen Bundestages.}